Wanneer een straat opnieuw wordt ingericht, is de verleiding groot om pas aan de riolering te denken wanneer de plannen concreet worden. Blijkt het bestaande riool nog 10 jaar mee te kunnen, dan blijft het vaak liggen. Is vernieuwing nodig, dan worden de werkzaamheden in de planning opgenomen. Klinkt logisch, toch mis je kansen als je aan deze aanpak vasthoudt. Door jaren vóór een reconstructie uit te zoomen en de afwatering van een hele wijk te bekijken, kun je keuzes maken die later veel voordeel opleveren. Gemeente Epe koos bewust voor die aanpak.
Gemeente Epe ziet het grotere plaatje
StadLandWater mocht voor de gemeente aan de slag met het ontwerp en het bestek voor een parkeerplaats in het dorp Vaassen. Tijdens een werkoverleg vroegen we wat er met de riolering ging gebeuren. Wat bleek: de wijk waarin de parkeerplaats ligt, is in de toekomst toe aan een grootschalige opknapbeurt. Die reconstructie zou de wijk ook klimaatbestendiger moeten maken. Op dat moment realiseerde de gemeente zich dat ze eigenlijk een afkoppelplan voor de hele wijk nodig had. Ze kon dan alvast op hoofdlijnen de juiste keuzes maken voor de afkoppeling van regenwater én die informatie gebruiken wanneer andere werkzaamheden in de wijk op de agenda kwamen te staan. Tijdens het onderzoek bleek al snel waarom.
Eerst begrijpen hoe het gebied werkt
Een goed afkoppelplan begint met het begrijpen van het gebied. De wijk Heggerenk ligt op de overgang van de Veluwe naar de IJsselvallei. Het is een gebied waar al honderden jaren gewoond en gewerkt wordt. Daarom doken we eerst de geschiedenis in. Zo ontdekten we dat voormalige enkgronden, historische molenbeken en de verschillen in bodemopbouw nog altijd bepalen hoe grondwater zich door het gebied beweegt en waar regenwater wel of juist minder goed infiltreert. Bovengronds was er op sommige plekken ruimte voor wadi’s, maar niet in alle straten. Eén standaardoplossing volstond niet. Dit laat zien waarom vroegtijdige gebiedskennis waardevol is: pas wanneer je de lokale omstandigheden kent, kun je bepalen welke oplossing werkt.
De standaard bleek hier niet te werken
Op basis van deze analyse kozen we voor een combinatie van wadi's en een IT-riool. Het IT-riool bergt regenwater, laat het infiltreren waar de bodem dat toelaat en voert het af als infiltratie nauwelijks mogelijk is. Toen kwam een tweede uitdaging naar voren. Volgens de gemeentelijke uitgangspunten dient riolering op ongeveer 1,30 meter onder maaiveld te worden aangelegd om kruisingen met kabels en leidingen te voorkomen. In Heggerenk zijn de grondwaterstanden echter relatief hoog. Een IT-riool zou grotendeels in het grondwater komen te liggen. Daarmee verdwijnt de infiltrerende werking van het systeem.
De analyse bracht de gemeente voor een lastige keuze:
- Vasthouden aan de standaarddiepte (1,30 m)
- IT-riool ligt grotendeels in het grondwater.
- Infiltratie werkt nauwelijks.
- Wadi's moeten alsnog worden aangesloten op het bestaande gemengde riool.
- Het doel van afkoppelen wordt daarmee grotendeels tenietgedaan.
Het IT-riool hoger aanleggen
- Gescheiden afvoeren van regenwater werkt wél.
- De kans op conflicten met kabels en leidingen neemt in de toekomst toe.
Na enig overleg besloot de gemeente bewust af te wijken van de standaard en het IT-riool minder diep aan te leggen dan gebruikelijk. Daarmee werd niet de standaard leidend, maar het uiteindelijke doel: het afkoppelen van regenwater. Deze voorkeursrichting moet weliswaar nog formeel worden vastgesteld, maar vormt wel de beoogde richting voor de verdere planuitwerking.
Vooruitdenken voorkomt gemiste kansen
De les die Heggerenk ons leert, is dat de grootste meerwaarde van een afkoppelplan niet alleen in de technische oplossing zit, maar ook in het moment waarop je keuzes maakt. Als er niet wordt uitgezoomd of als een wijk pas wordt bekeken wanneer de uitvoering begint, worden beslissingen vaak per straat of project genomen. Juist door jaren eerder al een wijkbrede visie op te stellen, geeft gemeente Epe zichzelf ruimte om riolering, verkeer, groen, water, veiligheid en andere ontwikkelingen met elkaar te verbinden. Niet alles ligt dan al vast, maar de belangrijkste richting is wel bepaald. Dat maakt het eenvoudiger om toekomstige projecten op elkaar af te stemmen en kansen voor klimaatadaptatie daadwerkelijk te benutten.
Wie vandaag de juiste vragen stelt, kan morgen betere keuzes maken voor een klimaatbestendige openbare ruimte. Soms begint dat met één goed gesprek.
